حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

433

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

نمكستان كه به مأرب « 1 » است ، با أبيض بن حمّال مأربى « 2 » باقطاع بداد . پس مردى رسول را كفت : يا رسول اللّه ! آب عمد « 3 » تو باقطاع بذو دادى - و مراد به آب عمد آبى است كه مسلمانان عمد و قصد كردند بفتح آن ، و بحرب و جنك مسخّر كردند - تو آن را باقطاع بأبيض دادى ؟ رسول بفرمود : تا رد كردانيد ، و بامضآئى آن حكم فرمود ، چون آن مرد كفت : آب عمد ، رسول عليه السّلم بديد كه آن چيز ميان همهء مردم مشتركست . و رسول حقّ هيچ مؤمنى و معاهدى باقطاع نداده است ، و بذين سنّت اقطاعات جارى است . و خلفا پس از وى ايضا باقطاع حكم كرده‌اند . و روايت كردند از طاوس « 4 » كه رسول فرمود ، كه :

--> ( 1 ) . مأرب : ( به سكون همزه ، و كسر راء ) سرزمينى است در يمن كه از آن قبيله أزد بوده است . و به نقل ياقوت حموى در معجم البلدان مأرب ميان حضرموت و صنعاء و در فاصله چهار روز از صنعاء قرار دارد . و در اين منطقه و در تنگناى ميان سه كوه ، سد مشهور مأرب كه در دورانهاى كهن ساخته شد و مدتها مورد استفاده بود ، تا آنگاه كه به فرموده قرآن ( سيل العرم ) آن را از جاى بركند . ( 2 ) . در اصل : بيض بن حمار ماركبى ، كه خطاست ، و صحيح آن به اتفاق تمامى محدثين و سيره نگاران : أبيض بن حمّال مأربى است . ابن حجر عسقلانى در ( الاصابة : 1 / 14 ) آورده است : ( أبيض بن حمّال - بالحاء المهملة - ابن مرئد ( يزيد ) بن ذى لحيان - بضم اللام - ابن سعد بن عوف بن عدى بن مالك المأربى السبائى . روى حديثه أبو داود و الترمذى و النسائى فى الكبرى و ابن ماجه و ابن حبّان فى صحيحه ، أنّه استقطع النبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم لما و فد عليه الملح الذى بمأرب ، فأقطعه إيّاه ثم استعاده منه ) ( التاريخ الكبير : 2 / 59 ، معجم البلدان : 5 / 34 ) و در ( ادب الكتاب : ص 211 ) آمده است : ( و استقطعه أبيض بن جمال المازني الملح الذى بمأرب ، فأقطعه ايّاه ) . ( 3 ) . در نسخه اصل و تمامى نسخه‌ها : ( آب عمد ) ضبط شده ، ولى در ادب الكتّاب : ص 211 آمده است : ( الماء العدّ ) . ( 4 ) . در اصل : طاولس .